Khả năng đáp ứng

Trong nguyên lý thiết kế, khả năng đáp ứng diễn tả việc con người đánh giá chức năng hoạt động của một vật thể dựa trên những tính chất vật lý của nó.

Bên dưới là hình ảnh gồm 3 hình tròn và 3 hình vuông xếp chồng lên nhau. Các bạn thử dành vài giây nhìn vào 2 ví dụ này, động não suy nghĩ về nó rồi đọc tiếp nhé.

Bạn cảm nhận thế nào về 2 ví dụ này?

Bộ não đánh giá những vật thể có thiết kế hình tròn sẽ đem lại cảm giác liên quan đến chuyển động lăn hơn những vật có thiết kế hình vuông. Điều này không có nghĩa rằng những vật hình vuông không thể lăn được, chỉ là những vật có thiết kế hình tròn có khả năng đáp ứng chuyển động lăn tốt hơn.

Bạn đã bao giờ tưởng tượng một chiếc ô tô có bánh xe hình vuông thì hoạt động như thế nào chưa?

Có khi nào bạn đi vào một quán cà phê, ra sức kéo cánh cửa lại để đi vào bên trong nhưng chợt cảm thấy quê mùa vì không thể mở được cánh cửa đó không?

Đừng buồn nhé! Đó không phải lỗi của bạn đâu vì trong trường hợp này, thiết kế của cánh cửa không thể hiện đúng tính chất vật lý của nó thôi. Lẽ ra bên sản xuất cần phân biệt hai chiều của cánh cửa và đưa ra thiết kế phù hợp hơn để giúp người dùng hiểu khi nào họ cần đẩy cánh cửa ra và khi nào họ cần kéo cánh cửa lại để mở nó.

Đố bạn, trong hai cánh cửa bên trên thì cánh cửa nào dùng để kéo và cánh cửa nào dùng để đẩy?

Dựa trên nguyên lý thiết kế này, lựa chọn thiết kế phù hợp để mô phỏng tính chất vật lý của các vật thể sẽ giúp thiết kế đó dễ sử dụng hơn.

Khác với thế giới tự nhiên, thế giới số vẫn tồn tại những sự ràng buộc nhất định khiến chúng ta phải đưa ra các cách thức khác nhau để mô phỏng lại thiết kế cho giống thế giới bên ngoài, giúp người dùng vận dụng trí tưởng tượng để hiểu, phán đoán cách một thiết kế hoạt động.

Mình đã từng may mắn được sở hữu một chiếc iPhone 3GS và rất ấn tượng với giao diện của nó, khả năng mô phỏng 3 chiều của những nút bấm trên giao diện khiến chúng nhìn giống với những nút bấm ngoài đời thật hơn.

Thiết kế mang tính biểu tượng của iOS 6 đổ về trước.

Thật buồn là chính Apple đã khai tử thiết kế này kể từ phiên bản iOS 7 trở đi, thay thế nó bằng những thiết kế phẳng mà các bạn đang nhìn thấy trên các thiết bị mới nhất của Apple.

Hiện nay, cộng đồng những người làm thiết kế giao diện đang có xu hướng hồi sinh phong cách thiết kế biểu tượng được nhắc đến phía trên với một kiểu thiết kế khá hiện đại và tên gọi của nó cũng rất mới mẻ: neumorphism.

Phong cách thiết kế giao diện mới mang cảm hứng từ skeuomorphism. Nguồn: uxdesign.cc

Đây hứa hẹn là một sự thay đổi tích cực nhờ vào khả năng mô phỏng lại thiết kế ngoài đời thật mà vẫn giữ được tính hiện đại, tương lai, thẩm mỹ cao.

Mình luôn có cảm giác rất "tương lai" khi nhìn vào những thiết kế kiểu này. Nguồn: Teenage engineering

Nguồn tham khảo:

  • Universal Principles of Design -  William Lidwell, Kritina Holden, Jill Butler
  • The Design of Everyday Things - Donald A. Norman
  • Affordances and Design